Io Vivat
Lied
Tekst: Vagantenlied, 12de Eeuw
Melodie: T.A. Berckenhof (1751-1814)
- Io vivat! Io vivat!
Nostrorum sanitas!
Hoc est amoris poculum!
Doloris est antidotum!
- Io vivat! Io vivat!
Nostrorum sanitas!
Dum nihil est in poculo.
Jam repleatur denuo!
- Io vivat! Io vivat!
Nostrorum sanitas!
Nos jungit amicitia,
Et vinum praebet gaudia.
- Io vivat! Io vivat!
Nostrorum sanitas!
Est vita nostra brevior,
Et mors amara longior.
- Io vivat! Io vivat!
Nostrorum sanitas!
Osores nostri pereant!
Amici semper floreant!
- Io vivat! Io vivat!
Nostrorum sanitas!
Jam tota Academia,
Nobiscum amet gaudia.
Vertaling
Een vertaling ziet er als volgt uit:
| Origineel | Vertaling |
|---|---|
|
|
Rutgers van der Loeff (1953, 63) geeft een berijmde vertaling van de versie uit het bundeltje Groninger Studenten-liederen uit 1817:
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
- wie ons ter harte gaat!
- Der liefde volle feestbokaal
- Verlost ons van der zorgen kwaal,
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
- wie ons ter harte gaat!
- Als feestbokalen ledig zijn,
- staan schenkers klaar met nieuwen wijn.
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
- wie ons ter harte gaat!
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
- wie ons ter harte gaat!
- Waar vriendschap hecht ons samenbindt
- maakt wijn ons vrij en blij gezind.
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
- wie ons ter harte gaat!
- Ons leven is niet lang genoeg
- en ’t bitter einde komt te vroeg.
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
- wie ons ter harte gaat!
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
- wie ons ter harte gaat!
- Wie tegen ons is, zij vervloekt,
- gezegend wie ons trekt en zoekt.
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
- wie ons ter harte gaat!
- Laat heel deez’ Universiteit
- genieten in gezelligheid.
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
- wie ons ter harte gaat!
- Gezondheid, ha! Gezondheid, ha,
Aanvullende info
Het Io vivat is een in Nederland en België bekend studentenlied. Het ontstond ten tijde van de Bataafse Republiek in Leiden en werd sedertdien opgenomen in vele studentenalmanakken en liedboeken, vooral in de 19e eeuw. De Universiteit Leiden, Universiteit Utrecht, Technische Universiteit Eindhoven, de Erasmus Universiteit Rotterdam en (vanaf 2006) de Rijksuniversiteit Groningen zingen het lied tijdens de opening van het academisch jaar. Het lied is te horen tijdens de afstudeerceremonie van de Wageningen Universiteit. Op de melodie zijn ook veel andere liedteksten geschreven.
De tekst zoals we die nu kennen, verscheen voor het eerst in 1817 in een bundel met de titel ‘’Groninger Studenten-liederen’’ (Rutgers van der Loeff, 1953, 54) en bestond oorspronkelijk uit slechts 3 strofen. Deze drie werden opgesplits in 6 strofen zoals het lied vandaag nog gezongen wordt. Na iedere strofe worden nu, in tegenstelling tot de versie uit 1817, de eerste twee versregels herhaald. Rutgers van der Loeff (1953, 54) zegt over deze tekst:
De tegenwoordige tekst van het Io, vivat! wordt het eerst aangetroffen in het bundeltje Groninger Studenten-liederen, verzameld in 1816 en gedrukt te Groningen in 1817 [...] Als eerste lied zijn hierin de drie bekende strofen van het Io, vivat! opgenomen: de regel vóór het laatste refrein van de eerste strofe luidt Repleatur denuo in plaats van Jam repleatur denuo; het overbodige trema staat op de i van io, niet op de o, zoals later gewoonlijk; en de eerste twee regels zijn verbonden door een accolade waarachter bis staat.
— Rutgers van der Loeff, 1953
Over het auteurschap van de originele tekst schrijft Rutgers van der Loeff:
Een en ander maakt het zeer waarschijnlijk dat de [...] tekst afkomstig was uit Leiden, zeker wel niet [...] van Simon Speyert van der Eyck [...] maar veeleer [...] van een Leids student.”
— Rutgers van der Loeff, 1953
Wie die student was, is helaas niet bekend. De tekst zoals die in de bundel ‘’Groninger Studenten-liederen’’ opgenomen werd, is echter niet de oudste tekstvariant van dit lied. Rutgers van der Loeff verwijst naar ‘’Geschichte eines Offiziers’’ uit 1897 waarin verteld wordt dat bij de ontgroening van Carl Anton Wilhelm Graf von Wedel, die later een bekend Duits officier zou worden, te Utrecht in 1810 een gelijkaardige tekstvariant werd gezongen. Deze variant zou op haar beurt gebaseerd zijn op nog een andere tekstvariant, namelijk ‘’Trinkspruch Ulrichs von Hutten’’ (Ulrich von Hutten, Duits dichter en Humanist, 1488-1523). Rutgers van der Loeff (1953, 58) voegt er, met betrekking tot de vraag naar het auteurschap, wel aan toe:
Maar ook afgezien daarvan is de toewijzing aan Ulrich von Hutten onbetrouwbaar, al was die een der voornaamste medewerkers aan de ‘’Epistolae obscurorum virorum’’, een satirisch werk van omstreeks 1516 dat tegen de conservatieve geleerden en geestelijkheid gericht was, waarin het Io, io, io, io gaudeamus schijnt voor te komen.
— Rutgers van der Loeff, 1953
Het Io Vivat toont qua melodie vele gelijkenissen met het oudere Leuvense studentenlied A, a, a, valete studia, wat mogelijk betekent dat het Io Vivat hierdoor geïnspireerd werd. Oorspronkelijk was het Io Vivat een typische Noord-Nederlandse studentenlied en in België niet echt ingeburgerd; getuige de opmerking van Snellaert in zijn aantekeningen bij Willems:
Want het iö vivat! dat aen de hollandsche hoogescholen klinkt…[is] hier by zeer weinigen bekend.” Nochtans is ‘Io vivat!’ momenteel hét studentenlied bij uitstek voor de Belgische en Nederlandse studentikoze student.
— F.A. Snellaert, Willems, J.F., ‘’Oude Vlaemsche Liederen’’, België, Gent, 1848.
Wanneer het Io Vivat precies verspreid raakte in België is moeilijk te achterhalen. Karel Heynderickx heeft het lied in 1899 alvast niet opgenomen in zijn Studentenliederboek. Ook Prof. Dr. Mon de Goeyse rept in zijn Gedenkboek en Clubcodex (1935) met geen woord over het zingen van dit lied tijdens een clubavond. Eén academiejaar later wordt het lied wel opgenomen in ‘’Clubcodex en liederboek’’ van het SK Ghendt.
Er wordt aanvankelijk nergens aangehaald waar en wanneer dit lied gezongen diende te worden. Pas in de Studentencodex van 1955-1956 wordt voor het eerst opgemerkt dat dit lied, en meer specifiek strofes 1 en 3, bij aanvang van de clubavond en bij het binnentreden van de praeses gezongen worden. Bij een aantal clubs is het gebruikelijk om de eerste strofe van het lied als verwelkoming te zingen wanneer een praeses van een andere club of een pro-senior van de eigen club de zaal betreedt. Ook bij het einde van de clubavond wordt, volgens artikel 121 van de Clubcodex, dit lied gezongen; namelijk op het moment dat de praeses de voorname gasten uitgeleide doet. Ook dit gebruik werd voor het eerst in de Clubcodex vermeld in de Studentencodex uit 1955. Dit lied wordt altijd rechtopstaand – al dan niet met de hand op het hart – gezongen. Behalve bij de hierboven vermelde gevallen, wordt dit lied ook gezongen bij “plechtige gelegenheden”. Deze verschillen vaak van club tot club. Enkele voorbeelden zijn: na de doop en/of ontgroening van de eerstejaars, bij de installatie van een nieuwe praeses of een nieuw praesidium, bij de inwijding van een (nieuwe) clubvlag of clubschild, etc. Het Io Vivat wordt zelden of nooit volledig gezongen; meestal zingt men enkel de eerste en derde strofe. Bij universitaire clubs wordt vaak ook nog de zesde strofe gezongen. Deze eerste en derde strofe worden vaak verondersteld uit het hoofd gekend te zijn. Indien een eerstejaars deze strofen niet uit het hoofd kent op het moment van zijn ontgroening, zou hij niet ontgroend mogen worden. Io vivat nostrorum sanitas is ook de naam van een studentenvereniging in Leeuwarden, terwijl I/O Vivat de naam is van het populair-wetenschappelijk tijdschrift van een studievereniging, het I.C.T.S.V. Inter-Actief. Io vivat is ook de naam van een geheime, Calottijnse orde.
Opnames
- Io Vivat, H.S.C. Mercurius
- Io Vivat, Internia
- Io Vivat, KVHV Cantor
- [https://www.youtube.com/watch?v=SpD2tA7Q0lM Io vivat, Universitait Koor Antwerpen (UKA)
